Όχι εξαντλητικές αλλ’ οπωσδήποτε αρκετές είναι οι πληροφορίες που διαθέτουμε τώρα πια για τα παιδευτικά συστήματα των υστεροβυζαντινών, τόσο στον ελληνικό χώρο, από τον 11ο αιώνα, όσο και μεταγενέστερα στη Δύση, με τη διάδοση της γνωστής σχολικής μεθόδου της «σχεδογραφίας». Αντίθετα, ελάχιστα είμαστε πληροφορημένοι για την περίοδο της Τουρκοκρατίας.  Γνωστό ότι ο ώριμος προσφυγικός Ελληνισμός βρήκε για δεξαμενή την Ιταλία και εκεί έριξε τους χειρόγραφους πνευματικούς θησαυρούς του. 
Ποια ήταν όμως η πορεία για τα πρώτα βήματα; Ποιο πνευματικό σύστημα στέγασε τους στερημένους από πνευματική περιουσία μικρούς Έλληνες πρόσφυγες και ποια προετοιμασία τους επέτρεψε να αναδειχθούν αργότερα μεγάλοι δάσκαλοι στα ελληνικά γράμματα;