Το Βυζάντιο είχε κατά καιρούς εκτιμηθεί ότι υπήρξε «Κράτος του Μεσαίωνος, κείμενον εις το ακρότατον σημείον της Ευρώπης και εις τα μεθόρια της Ασιατικής βαρβαρότητας». Κατά γενική επιστημονική παραδοχή, οι ισχυρότατοι ηθική δεσμοί που αύξαιναν τη δύναμη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και συγκροτούσαν την ενότητα των πληθυσμών ήταν α. η ορθόδοξη εθνική συνείδηση και β. ο εξαιρετικά ορθόδοξος χαρακτήρας της εκκλησίας.